Bilge Tonyukuk..

Türk tarihinin bilinen ilk vezirlerinden olan ve kendi döneminde inanılmaz hizmetler veren ünlü devlet adamı. Parlak zekası, askeri işlerde yürüttüğü strateji ve halk ile iç içe olup sosyal sorunlara çözüm bulması onu vezir Tonyukuk yapar. İsmindeki Bilge ünvanı; hakim, akıllı, bilgin ve alim anlamlarına gelir. Tonyukuk ise "halk arasından çıkmış vezir" anlamına gelip, halkın kendisini ne kadar sevip saydığına vurgu yapar

1.Köktürk devletinin yıkılıp Çin egemenliğine girdiği dönemlerde Çin'de doğmuş, hayatının büyük bölümünü Çin'de geçirmesine rağmen Türk benliğini kaybetmeyip Kutlug Kağan'ın çağrısı üzerine Çin sarayındaki görevini derhal bırakıp 2.Köktürk devletinin kurulması için olağanüstü çabalar vermiştir. Kutlug İlteriş Kağan, Kapgan Kağan ve Bilge Kağan gibi önemli devlet adamlarıyla birlikte çalışarak çok sevdiği Türk milletine hizmet vermiştir. Tonyukuk aynı zamanda kendi elleriyle Göktürk alfabesini kullanarak yazdığı ve 2.Köktürk devletinin nasıl kurulduğunu, devlet adamlarında olması gereken özelikleri ve kendi hayatını anlattığı Bilge Tonyukuk adlı yazıtlarını yazması ile "İlk Türk Tarih Yazarı" ünvanını kazanmıştır. Bu yazıtlar şu anda Moğolistan'ın başkenti olan Ulanbatur yakınlarındaki Bayn Tsako tepesinde bulunup ve Türk tarihine ve kültürüne büyük ölçüde katkılar sağlamaktadır.

Tonyukuk yazıtlarından Türk milletinin birlik ve beraberliğine vurgu yaptığı bir alıntı ile bitirelim. "Ben Bilge Tonyukuk'um. Çin ülkesinde doğdum. türk milleti Çinde tutsak idi. Türk milleti hanını bulmayınca çinden ayrıldı, han sahibi oldu. hanını bırakıp yine Çine tutsak düştü. Tanrı şöyle demiş: Han verdim, hanını bırakıp tutsak düştün. Tutsak düştüğün için tanrı öldürdü. Türk milleti öldü, bitti, yok oldu. Türk sır milletinin yerinde boy kalmadı…