İNANÇ VE ŞİDDET

Terör ve terör saldırıları, ülkemiz için acı ve kanlı bir gerçektir. Ülkemizde çoğu zaman ayrılıkçı ve ideolojik sol terörü görsek de bunlardan farklı olarak bir de "dinci-irticacı terör" gerçeği vardır. Bu terör çeşidi, özellikle İran İslam Devrimi ve Sovyetler'in Afganistan’dan çekilmesine dayanarak filizlendi; yani 70’lerin sonuna tekabül eden tarihlerde hayatımıza girdi. Uluslararası kamuoyunda meydana gelen bu hadiseler neticesinde, laik devlet ve seküler yaşam tarzına karşı olan bireyler kendilerini dinci terörün içinde buldu. Peki, tek neden laik devlet ve seküler yaşam karşıtlığı mı?

Hayır, bu örgütlerin ağlarına düşen bireylerin başka özellikleri de var:

SOSYO-EKONOMİK DURUM

Sanılanın aksine, radikalleşen bireylerin önemli kısmı yoksul kesimden ziyade orta kesimden gelmektedir. Bunun nedeni ise bireylerin hak ettiklerini düşündükleri saygı ve statüyü elde edememiş olmalarıdır. Bu duruma siyaset biliminde "göreli yoksunluk" (relative deprivation) denir. Kişinin eğitim durumu ve yetenekleri arttıkça hayattan beklentisi yükselir; ama politik baskı ve ekonomik şartlar sebebiyle kazanç artmaz. Bu da bireyi radikalleşmeye götürür.

Göreli yoksunluk sadece para demek değildir. Dinci teröre düşen kişiler kendilerine özgü bir statüye inanırlar. "Biz Allah’ın seçmiş olduğu kullarız" diyerek kendilerini motive eder, en üstün topluluk olduklarına inanır, kendilerinden olmayanları "kâfir" ilan eder ve dünyayı kâfirlerin egemenliğinden kurtarma motivasyonu ile eylemlerini gerçekleştirirler. Yani birey zengin bile olsa, bu statü uyuşmazlığı öfkeye ve radikalliğe yol açar. IŞİD gibi dini örgütlere Batı'dan büyük katılımlar oldu ve bunlara "küresel cihatçılar" dendi. Bu bireyler genellikle eğitimli ve orta sınıftandı; çoğu örgütün beyin takımını oluşturuyordu.

Sormak gerekir: Usame bin Ladin yoksul muydu? 11 Eylül’de uçakları kaçıran pilotlar yoksul muydu? Hayır, aksine Usame bin Ladin milyarder bir ailenin çocuğuydu.

KİMLİK KRİZİ VE AİDİYET ARAYIŞI

Bazı bireyler kimlik krizi yaşar. Bu kriz modernite ve geleneksellik arasında kalmayla oluşabilir. Bunun yanında toplumdan soyutlanmış, ailesi tarafından dışlanmış, yani yalnızlaşmış bireyler de kimlik krizi ve aidiyet arayışı nedeniyle terör örgütlerine katılanlar grubuna girerler. Terör örgütleri bu bireylere sahte ama güçlü bir aile profili sunar. Radikal grup, bu bireyler için yeni bir aile görevi görür. Örgüt bireylere, "Sen seçilmiş bir mücahitsin" propagandasıyla gider. Bu durum da silik ve dışlanmış bireyin gururunu okşayarak onu aileye (radikal gruba) dahil eder. Bu sayede birey, önemsiz hissettiği hayatından kaçarak kendini büyük bir davanın kahramanı olarak görür. Bu sahte ama güçlü illüzyon, bireyi terör çukuruna çeker.

SOSYAL ÇEVRE

Dinci örgütler üyeleri kendine çekerken mesken tuttukları camiler ve merdiven altı medreselerinden çok interneti ve sosyal medyayı kullanır. Bireyler genellikle tek başına değil, arkadaş grubu ya da internetteki bir forum üzerinden radikalleşirler. Bu forum ya da arkadaş grubu "yankı odası" işlevi görür. Kendi aralarında sadece radikal görüşlerini onaylayan bu bireyler, gerçeklikten hızla koparlar ve radikalleşirler.

GEÇİŞ DÖNEMİ

Özel hayatında problemler ve travmalar yaşayan insanlar, yaptıkları hataları ya da yaşadıkları travmaları geride bırakıp hayatlarında yeni bir sayfa açmayı düşünürler. Bu geçiş dönemini ise örgütler, bireyi ideolojik olarak dönüştürmek ve onları kendilerine bağlamak için büyük bir fırsat olarak görürler. Örgütler bu bireyleri bir avcı iştahıyla takip eder ve onlara kendilerini "bir tövbe kapısı ve temiz bir sayfa" fırsatı olarak pazarlarlar. Duygusal boşlukta olan bireylerin bu dönemlerde örgütlerin ağına düşme olasılığı daha yüksek olur.

İNANÇ VE İDEOLOJİK DÖNÜŞÜM

Dinci terör, bir din ya da dinin kaynağı yüzünden değil; onun farklı şekillerde yorumlanıp politik ajandalara eklemlenmesiyle meydana gelir. Dinler tarihsel süreçte insanları birleştirme ve kaynaştırma işlevi görürken; radikal örgütler bunu ayrıştırma ve bölme aracı olarak kullanır, dahası şiddeti meşrulaştıran bir silaha dönüştürür. Günümüzde İslamofobinin bu derece yaygın olmasının nedenlerinden biri de İslami terör örgütleridir.

Kutsal metinler hiçbir sorun teşkil etmez; fakat kutsal metinlerin hangi siyasi bağlamda, kimler tarafından ve ne amaçla kullanıldığı büyük bir sorundur. Her insanın inancı kendi vicdani meselesiyken, dini motifli terör örgütleri bu inancı totaliter bir siyasi projeye dönüştürür.

MAĞDURİYET-MAZLUMİYET SÖYLEMİ

Terör örgütleri kendi saldırganlıklarını örtbas etmek için "İslam'a karşı bir saldırı varmış" kurgusu yaratarak terörü bir savunma mekanizması olarak görürler. Mağduriyet söylemlerini genellikle "Biz saldırmıyoruz, sadece varlığımızı ve inancımızı koruyoruz" yalanı üzerine inşa ederler. Yaptıkları hukuk dışı eylemleri "Bizi buna mecbur bıraktılar" söylemiyle süsleyerek suçluluk psikolojisinden arınırlar.

Özellikle Türkiye’deki gruplar "Tağut" (zalim düzen) söylemiyle devleti ötekileştirmeye çalışırlar. Laik devleti kendi inançlarına karşı bir baskı aygıtı olarak lanse edip, üyelerinin devlete karşı işlediği suçları "zulme başkaldırı" olarak kutsarlar. Örgütler geçmişte yaşanan gelişmeleri (örneğin; "Hocalarımız, alimlerimiz şapka giymeyi reddettikleri için asıldı" gibi iddiaları) çarpıtarak, sürekli yarayı deşerek sözde mağduriyetlerini taze tutarlar ve bunu terörlerine yakıt olarak kullanırlar. Kendilerini "Mustazaf" (ezilen), devleti ve toplumun kendilerinden olmayan kesimini ise "Müstekbir" (ezenler) olarak tanımlarlar. Doğrudan toplumsal barışı zedeleyerek ülkeyi ve milleti bölme amacını güderler.

Mağdur ve masum rolünün yakın tarihimizdeki en büyük örneği FETÖ örgütüdür. Sinsi şekilde "Sadece eğitimciyiz, hayırseveriz" diyerek, toplumdaki dini hassasiyete sahip insanların gözlerini boyayıp yıllarca kendilerine örgüt elemanı ve sempatizan devşirdiler. İşledikleri anayasal suçları "ibadete müdahale" olarak tanımladılar (Medyada, harp okullarında irticai faaliyetlere bulaştığı için atılan öğrenciler hakkında "Sadece namaz kıldıkları için laik ordudan kovuldular" algısı yarattılar). Başka mağduriyet örnekleri de mevcuttur: Anayasal düzeni yıkmak için tutuklanan bir terörist hakkında örgüt "Alnı secdeye giden masumlar zindana atılıyor" der; devlet vatandaşlarının güvenliğini sağlamak için bir terör hücresine operasyon düzenlediğinde örgüt "Devlet İslam'a savaş açtı, müminlere zulmediyor" der.

NEDEN DAHA TEHLİKELİLER?

Dinci terör örgütleri, diğer terör örgütlerine göre daha tehlikelidir. Bunun en önemli nedenlerinden biri, dinci terörün dünyevi pazarlıklara pek açık olmamasıdır. Motivasyonları dini ve öteki dünya kaynaklıdır; dinci terör pragmatik değil, mutlakçıdır. Masada çözülecek politik talepler sunmazlar, pazarlığa ve tavize kapalıdırlar; sadece teolojik emirlerle hareket ederler. Amaç siyasi bir kazanım elde etmekten ziyade "mutlak hakikati" hakim kılmak olduğu için, diplomasi ve diyalog kanalları diğer örgüt ve oluşumlara nazaran fazlasıyla kapalıdır.

Dinci teröristlerin ölüme bakış açısı, diğer teröristlerden farklı olarak bir son değil, ebedi saadete açılan bir kapı olarak görülür; o yüzden dinci teröristler daha korkusuzdur. Klasik güvenlik teorileri "hayatta kalmaya" yönelikken, dinci teröristler ölümü yaşamdan daha değerli gören bir motivasyona sahiptir. Bu motivasyon da dinci terör örgütlerinde sık sık görülen intihar bombacısı taktiğinin ana nedenidir. Terörist bombayı kendisiyle beraber patlattığı anı "yok oluş" olarak değil, vaat edilen cennet ödülünün tahsil edileceği an olarak kafasında kurgular.

Bir diğer husus da dinci terör örgütlerinin şiddette sınır tanımamasıdır. Diğer örgütler savaştıkları bölgelerdeki halkı gelecekte yönetmeyi umdukları için şiddetin dozajını düşük tutmaya özen gösterirler. Fakat dinci terör örgütleri meşruiyetini halktan değil de ilahi metinlerden aldıkları için halka karşı çok daha acımasız olurlar (kafa kesme, kitlesel katliam, taciz-tecavüz vb.).

PROPAGANDA

Burada dinci terör örgütlerinin en büyük ikiyüzlülüğünü göreceksiniz. İnsanları giyimleri ve yaşamları yüzünden yargılayan dinci terör örgütleri, iş kendi propagandalarını yapmaya gelince sanki teknolojik aletleri "kâfir" ilan ettiği insanlar değil de kendileri üretiyormuş gibi kullanırlar. Yukarıda da anlattığım gibi; normalde mutlakçı tutuma sahip olup pragmatik olmayan dinci örgütler, teknolojik aletler ve sosyal medyaya gelince bu mutlakçı dar pencerelerini terk ederek pragmatik bir perspektiften bakarlar. Teknoloji, bu yapılar için Batı'nın reddedilen kültürü değil, cihat hedefine ulaşmak için ganimet olarak görülen ve pragmatik şekilde kullanılan bir silahtır.

Örgütler kendilerine sosyal medya üzerinden "yalnız kurt" devşirmeye çalışırlar; fiziksel temas olmadan uzaktan propagandalarını yaparlar. Sosyal medya, örgüte dahil olmayan ancak ideolojik aidiyet hisseden kimseleri terörist yapmak ve örgüte dahil etmek için kullanılır. Sosyal medya sayesinde coğrafi sınırlar ortadan kalkar; Avrupa'daki bir genci Suriye'deki bir çatışmanın sanal tarafı haline getirerek onu kendi yaşadığı bölgede eylem yapmaya motive eder.

SONUÇ VE ÇÖZÜM YÖNTEMLERİ

Devletin kolluk kuvvetleri ve askeri birimlerinin güvenlik odaklı strateji ve operasyonları tehdidi anlık olarak bastırsa da asıl çözüm, radikalleşmeyi besleyen sosyo-kültürel zeminle entelektüel mücadeledir. Sineği öldürdüğümüzde anlık olarak rahatsızlığımızı gidermiş olsak da eğer bataklığı kurutmazsak, yeniden başka sinekler kulağımızın dibinde vızıldayabilir.

Terörle mücadele sadece hücre evlerinde ya da dağda yapılmaz. Devlet, vatandaşlarının zihnine örülen duvarları da yıkmalıdır. Bunu da doğru bilgi ve eleştirel düşünceyi yayarak yapabilir. Askeri zaferler sivil toplumun eğitim çalışmalarıyla desteklenmediği sürece kalıcı bir çözüm bulunamaz; teröristi etkisiz hale getirmek kadar önemli olan diğer husus, yeni teröristlerin devşirilmesinin önüne geçmektir.

Devlet ne olursa olsun korku ikliminin önüne geçmelidir; vatandaş sokağa çıktığında güvenliğinden şüphe etmemelidir. Terörün nihai amacı, psikolojik olarak toplumun direncini kırmaktır. Bir diğer husus ise toplumsal barıştır. Toplumsal barış yerini toplumsal kutuplaşmaya bırakırsa örgütler buradan önemli derecede beslenirler. Bu yüzden devlet kapsayıcı bir dil benimsemelidir; devlet yöneticileri ve görevlileri halkta ayrışmaya mahal verecek söylemlerden kaçınmalıdır.

Dinci terörün önünün kesilmesinin bir diğer yolu ise dinin doğru öğretilmesi ve hatta Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin dinlere karşı tutumunun açıkça öğretilmesidir (laikliğin din düşmanlığı olmadığının anlatılması gibi). Sonuç olarak Türkiye'nin terörle imtihanı (bu yazıda her ne kadar dini terör üzerine eğilsek de Türkiye'de yalnız dinci terör değil, diğer terör çeşitleri de mevcuttur), sadece sınır güvenliğini sağlayan silahlı bir mücadele değil; aynı zamanda eğitim ve sivil toplum nezdinde de titizlikle yürütülmesi gereken büyük bir sınavdır.

Türkiye; ulus kimliğini, üniter ve laik yapısını her türlü terör örgütüne karşı savunmak mecburiyetindedir. Bu değerleri kaybettiğimiz an, Anadolu'daki kutsal vatan topraklarımızı kaybetmeye bir adım daha yakınız demektir. Siz sevgili okurlar da sakın unutmayın ki; mücadele sadece bir elde silah, bir elde mermiyle değil; bir elde kalem, diğer elde kağıtla da yapılır. Ve tarihi sürece bakıldığında görülür ki; kağıt kalem tutan eller, bıçak kemiğe dayandığında silah ve mermiye de sarılır, bundan imtina etmez.

Bugün 29 Aralık 2025; 3 polis memurunu dinci teröre kurban vermiş bir memleketin evladı olarak bu yazıyı hazırlama ihtiyacı duydum. Terör ülkemizde dün varmış, maalesef bugün de var ve yarın da var olacak gibi duruyor. Ülkemizdeki tüm hainlerin ve teröristlerin derdest edildiği, köhne fikirlerinin zihinlerden bertaraf edildiği günlerde buluşmak dileğiyle...

Sağlıcakla kalın.